كه در اسنادى از آن روزگار آمده - به چنين بلاهايى دچار بوده است و اين دومّى چنان سخت و سياه بوده است كه به گواهى اسناد آن روزگار ، سالى را « سال تباهى » نام نهاده بودند ، سالى كه گرسنگى و قحط همگان را به دام مرگ سپرده بود . « 1 » گفتنى است كه آنچه ميان موسى و فرعون روى داد و بلايايى كه بر فرعونيان فرود آمد ، به باور و اعتقاد ما ، معجزه‌اى آسمانى و خدايى بود و آشكار است كه نيازى نيست تا معجزه‌هاى پيامبران با پاره‌اى از رويدادهاى تاريخى همخوان و يكسان باشند و اگر بازتابى از معجزه‌هاى پيامبران در رويدادهاى تاريخى ديده شود ، گواهى بر راست و درست بودن آن رويدادهاى تاريخى خواهد بود و نه گواهى بر درست بودن آن معجزه‌ها ، اين نكته را از اين پس هنگام بررسى معجزهء شكافتن دريا براى موسى ( ع ) ، گسترده‌تر باز خواهيم گفت . به هر روى از قرآن و تورات آشكارا برمىآيد كه مصر در آن روزگاران به خشك‌سالى و گرسنگى دچار بوده است ؛ كشاورزىاى از آفات آسمانى و زمينى بسيار آسيب ديده بوده ؛ فراورده‌ها و برداشت‌ها بسيار كم بوده است ؛ توفان ملخ خشك و تر را به كام نابودى كشانده بوده ؛ هوا از پشه و مگس و زمين از كنه ، سوسك ، شپش و وزغ ، سرشار بوده است و مردم همه « 2 » و نه تنها فرعون و درباريان و كاهنان - البته به گزارش تورات ، جز اسرائيليان - روزهاى بسيار سخت و سياهى داشته‌اند ، شگفتا كه با اين همه بلاهاى گوناگون و نشانه‌هاى جوراجور ، فرعون هم چنان بر سركشى و خودسرى پاى مىفشرد و از كفر و بزرگىطلبى دست باز نمىداشت ، پس موسى نفرين كرد و خدا به نفرين او ، فرعون و مردمش را به بلاهايى دچار كرد ، باشد كه فرعون از سركشى دست بردارد و به پيامبرى موسى ايمان آورد و بنى اسرائيل را از اسارت رها كند . اما اين بلاهاى پياپى ، سركشى و ستمگرى او را افزود ، چنان كه آشكارا و گستاخانه گفت : « اى بزرگان ! من جز خود خدايى براى شما نمىشناسم ، اى هامان ! براى من آتش بر گل برافروز [ و آجر بپز و با آنها ] براى من برجى [ بلند و آسمان‌ساى ] بساز ،

--> ( 1 ) . محمد بيومى مهران ، مصر و العالم الخارجى فى عصر رعمسيس الثالث ، 357 - 359 ؛ نيز : A . Erman , LAE ، 1927 ، p . 59 ؛ J . Cerny , AO , Vol . vI ، 1933 ، p . 173 - 177 . ( 2 ) . چرا در اين گونه پيشامدها خشك و تر با هم مىسوزند و چون بلايى بيايد ، نه تنها ستمگران كه همگان را به كام خود مىكشد . از اين روست كه قرآن هشدار مىدهد : « بپرهيزيد از فتنه‌اى كه تنها ستمگران شما را فرا نمىگيرد [ بلكه همگان را به كام خود مىكشد ] و بدانيد كه خداوند سخت كيفر است - وَ اتَّقُوا فِتْنَةً لا تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَاصَّةً وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ » ( سورهء انفال ، آيهء 25 ) .